Snap adwaith dadleoli

This resource is also available in English

Get the English language version.

Mae’r adnodd hwn yn cyd-fynd â’r erthygl How chemistry keeps trains on track, sy’n rhoi cyd-destun o’r byd go iawn ar gyfer adweithiau dadleoli a ddefnyddir i weldio traciau, a hefyd Sut mae addysgu adweithiau dadleoli i ddysgwyr 11–14 oed sydd â mwy o weithgareddau, awgrymiadau a syniadau i helpu myfyrwyr i fynd i’r afael â’r gyfres adweithedd.

Amcanion dysgu

1. Nodi’r metel mwyaf adweithiol gan ddefnyddio’r gyfres adweithedd.
2. Nodi a fyddai adwaith yn digwydd rhwng dau sylwedd gan ddefnyddio’r gyfres adweithedd.
3. Ysgrifennu hafaliadau geiriau ar gyfer adweithiau dadleoli syml.

Yn yr ystod oedran 11–14 oed, mae angen i fyfyrwyr ddeall y gellir gosod metelau yn nhrefn adweithedd ac y bydd metel mwy adweithiol yn disodli metel llai adweithiol o’i gyfansoddyn. Mae angen iddynt hefyd sylweddoli bod carbon a hydrogen wedi eu cynnwys yn y gyfres adweithedd. Dylent ddysgu sut i ddefnyddio’r gyfres adweithedd i ragfynegi adweithiau posibl.

Snap adwaith dadleoli

Paratoi

1. Argraffwch dudalennau 3 a 6 ar gerdyn (lamineiddiwch ef os dymunwch) a thorrwch y cardiau unigol allan. Dyma un ‘pecyn’.
2. Bydd angen un pecyn arnoch ar gyfer pob pâr o ddysgwyr. Bydd defnyddio cerdyn lliw gwahanol ar gyfer pob set yn helpu o ran clirio a chadw’r pecynnau gyda’i gilydd.

Chwarae

• Chwaraewch mewn parau (neu drioedd - gall un chwaraewr fod yn ddyfarnwr).
• Cymysgwch a deliwch y cardiau wyneb i lawr.
• Bydd pob chwaraewr wedyn yn rhoi cerdyn wyneb i fyny. Os nad ydynt yr un fath:
  • Dau fetel: gwaeddwch enw’r metel mwyaf adweithiol.
  • Dau gyfansoddyn: gwaeddwch ‘cymysgedd’. 
  • Metel a chyfansoddyn: gwaeddwch ‘adwaith’ os yw’r metel yn fwy adweithiol na’r metel yn y cyfansoddyn. Gwaeddwch ‘dim adwaith’ os yw’r gwrthwyneb yn wir.

• Mae’r un cyntaf i waeddi’r ateb cywir yn codi’r ddau gerdyn. Yr enillydd yw’r un cyntaf i gael yr holl gardiau neu’r sawl sy’n dal y nifer fwyaf o gardiau pan fydd amser wedi dod i ben.

Stribedi cyfres adweithedd

Gall dysgwyr ddefnyddio’r stribedi cyfres adweithedd (gweler tudalen 7 y nodiadau i athrawon) wrth chwarae’r snap adwaith dadleoli neu wrth lenwi’r grid asesu ffurfiannol.

Grid asesu ffurfiannol

Bydd angen i ddysgwyr gael byrddau gwyn unigol i ysgrifennu eu hafaliadau geiriau. Dangoswch y grid o’r cyflwyniad neu argraffwch ef a’i roi ar y bwrdd. 

Rhowch nodyn gludiog mewn cell. Bydd y dysgwyr wedyn yn ysgrifennu’r hafaliad geiriau ar eu byrddau gwyn. Gallwch wneud hyn un adwaith ar y tro, neu asesu wrth i chi fynd yn eich blaen, gan roi nifer o nodiadau gludiog wrth i’r dysgwyr cyflymaf gwblhau’r hafaliadau. 

Golygwch y metelau/cyfansoddion metel ar y sleid i newid yr adweithiau posibl.